Ortadoğu Gazetesi

Prof. Dr. Mustafa İLBAŞ

Serbest Köşe / 2014-07-11 10:41:58

 

ORTADOĞU'DA SINIRLAR: YÜZ YIL ÖNCE - YÜZ YIL SONRA

 

Günümüzde tüm değerlerin aşındığı, sınırların alabildiğine aşıldığı ve devletlerin yeniden tartışıldığı Ortadoğu'da sınırlar bundan yaklaşık yüz yıl önce çizilmişti. Yapay sınırlar çizilirken yeni fakat genellikle yapay devletler kuruldu. Aşiret ve kabile reisleri,  emir veya kral oldular, devlet başkanı oldular. Sınırlar çizilirken belirleyici unsurlar petrol kaynakları başta olmak üzere sömürgeci ülkelerin çıkarları, etkinlikleri ve talepleri ile aşiret yapıları oldu.

 

Yüz yıl önce sınırların çizilmesinde belirleyici olan ülkeler İngiltere ve Fransa idi. Şimdilerde ise sınırlar yeniden çizilirken belirleyici olmak isteyenler Ortadoğu unsurları dışında ABD, AB, Rusya ve hatta Çin.

Ortadoğu'nun yüz yıl evvel neredeyse cetvelle çizilen sınırları bölgede günümüzde su yüzüne çıkan mezhep, etnik ve rejim sorunlarına işaret etmektedir. Bundan yüz yıl evvel Birinci Dünya Savaşı sonrasında başta İngiltere ve Fransa olmak üzere sömürge devletleri Osmanlı Cihan Devleti yıkılınca Ortadoğu'yu kendi aralarında yeniden dizayn ettiler. 

 

 

Osmanlı Devletinin yıkılması nedenleri arasında en başta sahip olduğu büyük petrol yatakları gelmekteydi. Önce bu koca devlet yıkıldı ve ardından büyük petrol ve gaz yataklarının üstündeki topraklar Arap aşiretleri arasında paylaştırılıp yapay sınırlar çizilerek yapay devletler kuruldu. Bu sınırlar masa başında bir cetvelle çizildi. Fakat sınırlar petrol yatakları üstündeki çıkar hesaplarına göre biraz sağa veya sola kaydırıldı. Haritaya bakıldığında hep düz olmamasının sebebi bu hesaplar ve varsa coğrafi zorunluluklardır.

Tarihçi Murat Bardakçının yazdığına göre Irak'ın sınırlarını, tarihe "Çöl Kraliçesi" diye geçen İngiltere'nin siyasi memuru Gertrude Bell adında bir kadın çizdi. Bayan Bell Ortadoğu'da oynadığı son derece önemli role rağmen ünü kendi yetiştirdiği meşhur casus Arabistanlı Lawrence'in gölgesinde kalan bir kadın olarak anılıyor.

***

MTA Genel Müdürü Sayın Mehmet ÜZER Fakültemizde düzenlediğimiz bir konferans vesilesiyle misafirim oldu. Kendisiyle MTA'nın tarihçesini ve batıdaki benzer kurumların tarihçesi ve faaliyetlerini konuştuk. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra, kalkınma çabaları içerisinde madencilik konusu da ele alınmış, yeraltı kaynaklarımızın devlet eliyle çıkarılması ve değerlendirilmesi amacıyla, 1933 yılında Ekonomi Bakanlığı'na bağlı ''Petrol Arama ve İşletme'' ile ''Altın Arama ve İşletme İdaresi'' adıyla iki bağımsız kurum kurulmuştur. Daha sonra madenlerimizin gerekli jeoloji ve madencilik yöntemleriyle sistemli olarak araştırılması ve işletilmesi amacıyla 22 Haziran 1935 tarihinde 2804 sayılı yasayla Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (MTA) bir kanunla kurulmuştur. Çarpıcı olan bir husus batıda bizden yaklaşık 100 yıl önce MTA gibi kurumların kurulmuş olması ve çalışmalarını Ortadoğu dahil dünyanın birçok bölgesine yaygınlaştırmış olmalarıydı. Yani Osmanlı devleti yıkılırken ve yapay devletler kurulurken başta İngilizler olmak üzere batılı ülkelerin elinde sismik veriler ve petrol haritaları vardı.

***

Ortadoğu da son derece karmaşık olaylar olurken, Irak'ın kuzeyinde işler başka türlü gelişiyor, geliştiriliyor. Geçtiğimiz hafta içerisinde Irak Kürt Bölgesel Yönetimi(IKBY) Doğal Kaynaklar Bakanı Aşti Hawrami, basına yaptığı açıklamada IŞİD'in saldırılarıyla başlayan akaryakıt sorununu çözmek için özel şirketler aracılığıyla yeni rafineri kurma kararı aldıklarını belirtti.

Yine aynı açıklamaya göre Türkiye'den Irak Kürt Bölgesel Yönetimi sınırları içine tankerlerle günlük 2 milyon litre yakıt gidiyor ve bölgede benzinin litre fiyatı Türkiye fiyatının beşte birine yani yaklaşık 1 TL'ye satılıyor. 

***

Irak'ta ve Suriye'de Türkmenler katledilip, yerlerinden sürülürken Mesut Barzani bağımsızlık startını verdi. Barzani bu konuya ABD ve Türkiye'nin karşı çıkmayacağından da bahsetti. İsrail bu gelişmelere sıcak baktıklarını açıkladı. AKP sözcüsü Hüseyin Çelik'in benzer açıklamaları ise Financial Times'ta aynı günlerde yer aldı. Basına yansıyan son açıklamasında ise İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) militanlarının Irak ve Suriye'deki saldırıları nedeniyle Ortadoğu'da sınırların tekrar çizildiği uyarısında bulundu.

***

Ortadoğu'da sınırların çizilip yapay devletlerin kurulmasından bu yana yaklaşık yüz yıl geçti. Şimdi yapay sınırlar yeniden yapay olarak tekrar belirlenmek isteniyor. O tarihte elimizde sismik veriler, petrol ve gaz haritaları yoktu. Ama şimdi hepsi var. Şimdi bu bölgede nerede ne var biz de biliyoruz. O halde bizim neyimiz eksik ve biz neyi bilmiyoruz?

 

 

 

 

 




 



Diğer Makaleleri

- Selim Han YENİACUN / Tarih : 2018-07-09 09:53:25
- Muhammet KUTLU / Tarih : 2018-07-07 09:41:31
- Murat KAÇAK / Tarih : 2018-06-29 10:26:45
- Erkan AKÇAY / Tarih : 2018-06-23 09:26:32
- İdris İSPİRLİ / Tarih : 2018-05-16 09:49:50
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-05-09 09:30:06
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-05-04 09:13:14
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-05-01 09:01:58
- Cumhur BULUT / Tarih : 2018-04-25 09:33:20
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-04-10 09:22:48
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-03-29 09:03:17
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-03-22 08:20:20
- Dr. M. Hanefi BOSTAN / Tarih : 2018-03-20 08:57:37
- Cumhur BULUT / Tarih : 2018-03-14 08:16:50
- Ahmet ERDOĞAN / Tarih : 2018-03-06 07:45:23
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-03-02 07:55:06
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-02-13 07:47:18
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-02-09 08:10:33
- Cumhur Bulut / Tarih : 2018-02-09 08:08:35
- Ali YETGİN / Tarih : 2018-02-06 08:11:42

Diğer Serbest Köşe Makaleleri : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  İleri »