Ortadoğu Gazetesi

Büveyhiler....

İhsan Muslu / 2018-03-31 09:09:59

Onuncu asırda İran'da kurulan ve eski Sasani İmparatorlarının soyundan geldiğini iddia eden şii hanedan. 

Büveyhilerin kurucuları olan Ebu Şüca Büveyh'in kendisi ve çocukları çok fakirdi. Omuzlarında odun taşırlardı. 

Ali, Hasen ve Ahmed adlarını taşıyan Ebu Şüca Büveyh'in üç oğlu, 

doğup büyüdükleri Deylem'de hüküm süren Deylemi Devleti ordusunda uzun müddet paralı askerlik yaptılar. 

Daha sonra ordu içinde otoritelerini arttırıp Hazar denizinin güneyindeki bölgede, iktidar boşluğundan da istifâde, ederek, bağımsızlıklarını ilan ettiler. 

Büveyhiler, ilk zamanlar Bağdad'daki Abbasi halifelerine bağlı olduklarını bildirdilerse de sonraları onları hakimiyetleri altına almaya çalıştılar ve Bağdad-ı işgal ettiler. 

İlk önce Samanoğulları, daha sonra da Gazneliler ve Selçuklularla mücadelede bulundular. 

Gazneli ve Selçukluların hücumları ve iç kavgalar sebebiyle zayıfladılar. 

1055 senesinde Selçuklu sultanı Tuğrul Bey, 

son Büveyhi hükümdarı Melik-ür-Rahim'i tutuklatıp haps ettirerek, 

Büveyhler Devleti'ne son verdi.

Onuncu yüz yılın ilk yarısında Maveraünnehr ve Horasan bölgelerinde sünni Samanoğulları Devleti; 

Hazar denizi civarındaki İran platolarında Zeydiler ve bazı mahalli güçler; güneyde yani Irak taraflarında ise, 

Bağdad'daki Abbasi halifesine bağlı valiler hüküm sürüyorlardı.

Hazar denizi'nin güneyinde bulunan Deylem bölgesinde yaşayan Deylemiler, savaşçı bir kavim olup, ordularında paralı olarak Türk ve yerli askerler bulunduruyorlardı. 

Yerli askerlerden Ali bin Büveyh ve kardeşi Hasen, 

Makan bin Kali'nin ordusunda göz doldurarak, komutanlık mertebesine yükseldiler.

Bu sırada o bölgede hüküm süren Astar bin Şireveyh'e isyan eden Merdaviç ile Makan arasında mücadele başladı. 

Kuvvetlenen Merdaviç, Abbasi Devleti'ni yıkmak istedi. 

Merdaviç makan mücadelesinde Merdaviç'in kuvvetlendiğini gören Ali bin Büveyh ve tarafdarları onun tarafını tuttular, önceleri, 

Büveyhilerin kendi tarafına geçtiğine sevinen Merdaviç, 

onlara bir çok imtiyazlar vererek, Ali bin Büveyh'i Kereç valiliğine tayin etti. 

Fakat güçlenmelerinden korkan Merdaviç ile Büveyhilerin araları kısa zamanda açıldı. 

Büveyhilere verdiği imtiyazları geri alarak onlara karşı kendini korumak için bazı tedbirlere başvurdu. 

Olup bitenler karşısında harekete geçen Ali bin Büveyh, şiilik ve mecusiliğin birleşimi olarak ortaya çıkan Hurremilerin bulunduğu Kereç bölgesini ele geçirip, hakimiyet kurdu. 

Şiraz, Ahvaz ve Arracan'ı da hükmü altına aldı. 

Zulüm ve zorbalıkla bölgenin haracını topladı. 

Merdaviç'e karşı mücadeleye devam etti.

Daha sonra Merdaviç'le anlaşarak iyi geçinmek isteyen Ali bin Büveyh, aralarındaki düşmanlık ve rekabete son verdi. 

Hutbeyi onurr adına okutup, çok hediyeler ve kardeşi Hasen bin Büveyh'i de rehine olarak gönderdi. 

Bunun üzerine Merdaviç, Ali bin Büveyh'i Arracan valiliğine tayin etti. 

935'de Merdaviç'in ölümü üzerine harekete geçen Ali bin Büveyh, 

Faris bölgesini hakimiyeti altına aldı. 

Bağdad'daki Abbasi halifesine elçi göndererek ondan, 

Faris bölgesindeki hakimiyetini tanımasını istedi ve arzusuna nail oldu.

Kendine halife tarafından valilik mührü gönderilen Ali bin Büveyh, 

halifeye karşı kötü niyet beslemekle birlikte iyi geçiniyordu. 

Bir müddet sonra halifeye üstünlüğünü kabul ettirmeye çalıştı. 

Halife de uzlaşma yolunu tercih etti ve Faris eyaletinin idaresini ona verdi. Merdaviç'in öldürülmesi üzerine dağılan ordusundaki Türk subaylarından bir kısmı, Ali bin Büveyh'in ordusuna katıldı. 

Büveyhi ordusunu kuvvetlendiren Ali bin Büveyh, kardeşi Hasen'in de desteğiyle; Rey, Hemedan ve Irak-ı Acem'in geri kalan bölgelerini zaptetti. Kardeşi Ahmed'i de Saffarilerin elinde bulunan Kirman üzerine gönderdi. 

Kirman, Ahvaz ve Huzistan'ı da topraklarına katan Büveyhiler, 

batıya doğru sınırlarını genişletmeye çalıştılar. 

Bu isti lalar sırasında birçok Ehl-i sünnet müslümanın ölümüne sebeb olan Büveyhilerin gelişmesinden çekinen Bağdad'daki komutanlar, 

onları Bağdad'ı işgale davet ettiler. 

945 senesinde Bağdad'a gelen Ahmed bin Büveyh, halife Müstekfi tarafından karşılandı. 

Halife, müdara için ona hil'atlar giydirip, hediyeler takdim etti. 

Ona Müizzüddevle, kardeşi Ali'ye İmadüddevle, 

öbür kardeşi Hasen'ede Rüknüddevle ünvanlarını verdi.

Sınırlarını genişleten ve halîfe üzerinde nüfuz sahibi olan Büveyhiler, 

sünni müslümanlara akla gelmedik kötülük yaparak zulümlerine devam ettiler. Hatta Abbasi halifeliğini yıkıp şii bir halifelik kurmayı dahi düşündüler.

Halife Müstekfi'yi tutuklayıp gözlerine mil çektiler. 

Yerine Muktedir'in oğlu Ebü'l-Kasım el-Fazl'ı, el-Muti adıyla hilafet makamına geçirdiler. 

Kendisine sultan ünvanını verme cesaretini gösteren Müizzüddevle, 

hilafet merkezi üzerinde keyfi tasarruf ve baskılara devam etti. 

Daha da ileri giderek, oğlu Bahtiyar'ı emir-ül-ümera tayin etti.

Büveyhiler, İran ve Irak bölgesinde tam hakimiyeti sağladılar.

Yüz seneyi aşkın bir müddet İran ve Irak'ta hüküm süren, 

temel fikir ve düşünceleri Ashab-ı kiram düşmanlığı olan Büveyhiler, 

Bağdad'daki Abbasi halifeleri üzerinde devamlı olarak tehdid unsuru olmuş, kendi aralarında taht ve kardeş kavgaları sebebiyle ilim ve imar çalışması yapamamışlar, fırsat buldukça Mısır'daki Fatımilerle işbirliği kurarak; 

sünni Samanoğulları, Gazneli ve Selçuklulara karşı hareket etmek suretiyle

İslam birliğini bozmuşlardır.

Kaynak; İslam ta. ansiklopedisi.




 



Diğer Makaleleri

- Karamanoğlu Mehmet Bey... / Tarih : 2018-07-15 09:52:18
- Sultan I. Abdülhamid... / Tarih : 2018-07-14 10:08:58
- Bosnalı Abdullah-ı Rumi... / Tarih : 2018-07-13 10:00:39
- Ordu Şeyhliği Ve Asker İmamlar... / Tarih : 2018-07-12 09:35:36
- İmam Ebu Hanife'nin Talebesine Nasihati... / Tarih : 2018-07-11 09:53:34
- Şekerci Cemil Bey... / Tarih : 2018-07-10 09:50:22
- Hz. Mevlana'nın Gönül İkliminden... / Tarih : 2018-07-09 09:52:45
- Tatlı sözlü ve güler yüzlü olalım... / Tarih : 2018-07-08 10:21:15
- Altuncan Hatun'un Eşi Tuğrul Bey'e Vasiyeti... / Tarih : 2018-06-12 09:38:17
- Yetim Malı Yemenin Haramlılığı... / Tarih : 2018-06-11 09:21:35
- Anne babanın yüzüne sevgiyle bakmak ibadettir... / Tarih : 2018-06-07 09:39:55
- Zeyneb Hatun, Zeynünnisa... / Tarih : 2018-06-06 10:27:34
- Abı hayat nedir, nerededir... / Tarih : 2018-06-05 10:00:22
- Gönül İkliminden... / Tarih : 2018-06-04 09:55:41
- Sümbül Efendi Camisi'nde yatan üç sultan... / Tarih : 2018-06-03 09:50:22
- Ahmed Fergani... / Tarih : 2018-06-02 09:23:39
- İmam Serahsi... / Tarih : 2018-06-01 09:10:45
- Ahh Minel-Fırak... / Tarih : 2018-05-31 09:29:32
- Hakim Nisaburi... / Tarih : 2018-05-30 09:13:11
- Şah-ı Nakşibend Hz.leri... / Tarih : 2018-05-29 10:12:02

Diğer İhsan Muslu Makaleleri : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  İleri »