Ortadoğu Gazetesi

Dinimizde istişarenin önemi...

İhsan Muslu / 2018-04-20 09:51:01

Müşavere, şivar, meşvure, meşvere, meşure, istişare, 

danışıp işaret ve görüş almak anlamına geldiği gibi, 

müşavere ve işaret; 

arı kovanından bal almak, rey vermek manalarına da kullanılır. 

Toplanıp meşveret eden cemaate de şura denir. 

(İbn Manzur, Lisanü'l-Arab). 

İstişarenin lügat manası ile ıstılah manası arasında yakın bir bağ vardır. Çeşitli görüşlere başvurmak suretiyle doğruyu elde etmek veya ona yaklaşmalarının çeşitli çiçeklerden gerekli malzemeyi alıp işledikten sonra ortaya çıkardığı balı kovandan alması gibidir. 

Bu bakımdan Kur'an-ı Kerim olayın ehemmiyetini şu şekilde ortaya koymuştur; "İş hususunda onlarla müşavere et" (Al-i İmran, 3/159). 

"Onların işleri aralarında istişare iledir" 

(Şura; 42/38).

"İş hususunda onlarla istişare et ", 

(Al-i İmran, 3/159) ayetinin vücub mu nedb mi ifade ettiği konusunda ulema ihtilaf etmişlerdir.

Malikiler dini konularda İslam devletinin yönetimi ile ilgili mevzularda idarecilerin istişarede bulunmalarının vacip olduğu görüşündedirler. 

Hatta ibn Atiyye ve İbn Hüveyzimendad böyle bir durumda alimlere danışmayan idarecinin azlinin vacib olduğunu savunmuşlardır. (Kurtubi). 

İmam Şafii istişareyi nedb'e hamletmiş, 

ancak daha sonraki Şafii fukahası ayetin vücub ifade ettiği görüşünü benimsemişlerdir. (Fahreddin er-Razi, Mefatihu'l-Gayb). 

Bu konuda Hanefilere nisbet edilen bir görüş bulunmamakla birlikte, 

Cessas'ın Şura 42- 38. ayetinin tefsirinde "istişarenin iman ve namaz kılmakla birlikte ele alınması, konunun önemine ve bizim bununla emrolunduğumuza delalet etmektedir" şeklindeki sözünden istişarenin vacip olduğu görüşünü benimsediğini anlıyoruz (Ahkamü'l-Kur'an).

Hz. Peygamber (s.a.v) istişareye teşvik etmiş; 

kendisi de Bedir'de Ebu Sufyan'ın geldiğini haber alınca ne gibi tedbir alınacağı konusunda Ensar'la müşavere etmiş; 

ayrıca Bedir esirleri konusunda, 

Uhud ve Hendek Gazvelerinde, Hudeybiye'de, 

Taif Seferinde, İfk hadisesinde, ezan konusunda olduğu gibi birçok mevzuda ashabıyla istişare etmiştir. 

Hatta Ebu Hureyre, Rasulullah'tan daha çok ashabıyla istişare eden kimse görmediğini belirtmektedir. 

Bundan dolayı ibn. Teymiyye idareciler istişareden muaf olamazlar. 

Çünkü Allah onu peygamberine emretmiştir, demektedir. 

(İbn Teymiyye, es-Siyasetü'ş Şer'iyye). 

Hulefa-i raşidin istişareye büyük önem vermişler, 

Hz. Ebu Bekir ve Ömer (r.a); 

istişare etmek üzere Hz. Osman, Hz. Ali, Abdurrahman b. Avf, Muaz b. Cebel, Ubey b. Ka'b, Zeyd b. Sabit ve diğer ashab'tan oluşan birer müşavere heyeti oluşturmuşlardır. (İbn Sa'd, et-Tabakat)

İslam hükümeti Al-i İmran 3/159. ayette belirtildiği üzere meşveret ''istişare'' esası üzerine kurulmuştur. 

(Abdülkerim Zeydan, el-Veciz f; usûli'l fıkh). 

İslam'daki istişare sistemi çoğunluk veya azınlık farkı gözetilmeksizin imkan dahilinde herkesin görüşünü almayı gerektirmekte bunun yanında görüşler içinde tercihe şayan olanın parmak hesabıyla değil, 

derin ve tarafsız akli araştırma neticesi tesbit edilmiş olanın tatbik mecburiyetini içermektedir. (Ma'ruf ed-Devalibi, İslam'da Devlet ve İktidar). 

Devlet başkanının istişare edeceği heyet değişik bir kadro teşkil edebilir. Şura meclisi Uhud savaşında Hz. Peygamberin müslümanlarla istişaresinde olduğu gibi bazen halkın çoğunluğu (Ahmed b. Hanbel, Müsned); 

bazen Havazin ganimetleri meselesinde olduğu gibi istişâre anında mevcut müslümanların tamamı; bazen Hendek muhasarasında Gatafan'ın çekilmesi için yapılacak antlaşmalarda görüldüğü üzere Sa'd b. Muaz ve Sa'd b. Ubade gibi kendi kavimleri içinden yükselmiş kişiler. 

(el-Musannef). 

Ancak şura meclisi kimlerden oluşursa oluşsun ortaya çıkan hükümler İslam'ın genel prensiplerine aykırı olamayacağından, 

halk üzerinde keyfi bir idare, diktatörlük, zulüm ve adaletsizlik meydana getirmeyecektir. 

Zira İslam adil bir sistemdir.

İstişare bir nevi ictihad demektir. 

Konusunu ise, Kur'an ve Sünnetin açıkça beyan etmediği konular teşkil eder. (Şerbasi). 

Hz. Ömer bunu tatbik etmiştir. 

Şam'a giderken, yolda orada veba salgını olduğunu öğrenince, 

yola devam edip etmeme konusunda muhacirlerle istişare etmiş; 

anlaşma olmaması üzerine ensarla görüşmüş; 

yine netice çıkmayınca ilk muhacirlerden Kureyş büyükleriyle müşavere etmiş ve onların geri dönme yolundaki teklifini kabul ederek maiyetiyle birlikte geri dönmüştür (Buhari), 

Bu gibi durumlarda Hz. Peygamberin çoğunluğun görüşüne uyduğu da olmuştur. 

İstişarenin fazileti:

Kişi ne kadar akıllı, zeki ve tecrübeli bulunursa bulunsun, 

Cenab-ı Hakk'ın Kur'an-ı Kerim'inde işaret ettiği ve faillerini övdüğü müşavere esasına uygun hareket etmedikçe, 

faydalı sonuçlara ulaşması ve problemlerini güzel bir şekilde çözümlemesi pek mümkün değildir. 

Zira Hz. Peygamber (a.s.v) akıl ve zeka yönüyle insanların en mükemmeli iken, Allah ona bile müşavereyi emretmiştir.

Peygamber Efendimiz, 

Bedir savaşında, kendilerine en yakın kuyunun başında durdu ve orayı karargah yapmak istedi. 

Bu sırada Ashab'tan Hubab el-Cümuh, Peygamberimize; 

"Ya Resulullah! 

Burayı, Allah'ın seni yerleştirmiş olduğu ve bizim ileri geri gitmeğe yetkimiz olmayan bir yer olarak mı seçtin.. 

Yoksa bu. bir görüş, bir harp taktiği midir... diye sordu. 

Resulullah, "Hayır; bu bir görüş ve bir harp taktiğidir" dedi. 

O zaman sahabi "O halde Ya Resulullah! 

Burası uygun bir yer değil, orduyu kaldır. 

Düşmana en yakın kuyuya gidelim. 

Orada bir havuz yapıp içine su dolduralım, 

geride kalan kuyuları tahrip edelim, düşman istifade edemesin," dedi. 

Hz. Peygamber (s.a.v) "Sen güzel bir fikre işaret ettin" buyurdu ve sahabinin dediği şekilde hareket etti.




 


Diğer Makaleleri

- Ebu'l-leys es-Semerkandi... / Tarih : 2018-05-20 09:43:00
- Üveysilik Yolu... / Tarih : 2018-05-04 09:12:31
- Nureddin Mahmud Zengi.... / Tarih : 2018-05-03 09:35:53
- Ebediyet Yolculuğu... / Tarih : 2018-05-02 09:18:57
- ''Halit Paşa...'' / Tarih : 2018-05-01 09:00:44
- Danişmentliler... / Tarih : 2018-04-30 09:31:09
- İbn-i Mace... / Tarih : 2018-04-29 09:50:02
- Hocazade... / Tarih : 2018-04-28 09:41:01
- Ragıb Efendi... / Tarih : 2018-04-27 08:58:01
- İbnu'l Heysem... / Tarih : 2018-04-26 09:15:47
- Ketencizade Mehmet Rüşdi Efendi... / Tarih : 2018-04-25 09:32:42
- Kalb İncitmekten Sakın... / Tarih : 2018-04-24 09:48:30
- Fedek.... / Tarih : 2018-04-24 09:47:58
- Müstekim zade Süleyman Sadeddin Efendi... / Tarih : 2018-04-22 09:57:57
- Müstekim zade Süleyman Sadeddin Efendi... / Tarih : 2018-04-22 09:57:54
- Müstekim zade Süleyman Sadeddin Efendi... / Tarih : 2018-04-22 09:57:50
- Ebü'l-Hasan Büşenci... / Tarih : 2018-04-21 09:06:16
- İnanan insanlar Resulullah'ın varisleridir.... / Tarih : 2018-04-19 09:26:58
- Ah şu gönül iklimimiz var ya.... / Tarih : 2018-04-18 10:02:11
- Tophane-i Amire... / Tarih : 2018-04-17 09:19:26

Diğer İhsan Muslu Makaleleri : 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  İleri »