Karabağ Ve Tarih Komisyonu Sorun Çıkarabilir

Türkiye ve Ermenistan Dışişleri Bakanları geçen hafta normal diplomatik ilişkiler kurmaya ve sınırları yeniden açmaya yönelik potansiyel anlamda tarihi bir anlaşmaya imza atarken, ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton da ustaca bir diplomasi yürüttü. "Potansiyel" diyorum, zira bu anlaşmanın hayata geçirilmesinin önünde bazı büyük engeller bulunuyor. İki ulus arasındaki yakınlaşma ABD için çok önemli... Böyle bir yakınlaşma hassas Kafkasya'ya istikrar getirmeye, Batı'ya yönelik yeni enerji yollarının açılmasına, Rusya'nın Ermenistan üzerindeki siyasi hakimiyetini yumuşatmaya ve nihayet Türkiye-AB ilişkilerindeki önemli bir engeli ortadan kaldırmaya yardım edebilir. Obama yönetimi anlaşmanın imzalanması için özenle çalıştı. Hillary Clinton iki ülke lideriyle 29 telefon görüşmesi yaptı. Başkan Barack Obama da, Ermenilerin 1. Dünya Savaşı'nda Türkler tarafından kitlesel olarak öldürülmesini "soykırım" olarak tanıyacağına dair seçim vaadini bir kenera iterek rol oynadı.

Soykırım meselesi ve Amerikan-Ermeni toplumundaki bazılarının bu konuda taviz vermeyi reddetmesi anlaşmayı halâ bozabilir. Kapalı sınırın açılması yoksullaşmış ve denize çıkışı olmayan Ermenistan için muazzam bir kazanım olur. Fakat protokollerin, katliamların tarihinin araştırılması için ortak tarih komisyonu kurulmasını öngören maddesine karşı direniş söz konusu Anlaşmaya karşı çıkanlar maddenin soykırımı inkar eden Türkiye'ye konuyu ağırdan alma ve Kongre'deki bazılarının soykırım yaşandığını ilan eden bir karar çıkarmak için her yıl göstermekte oldukları çabaları durdurma imkanı vereceğini söylemekteler. En iyi seçenek konunun iki ülkeye bırakılması; ABD'deki bazı Ermeni gruplarının anlaşmayı desteklemeleri ise tabii sağduyunun bir zaferi...

Anlaşmanın önündeki en önemli ve zorlu bir engelse Ermenistan'ın Azerbaycan ile etnik açıdan Ermeni yerleşim Karabağ üzerine yaşadığı çözülmemiş tartışma; bu bölgede, bir parça komşu Azeri toprağıyla birlikte Ermenistan işgali altında. Başbakan TRE bu "donmuş" ihtilafın çözümünün Ermenistan ile anlaşmasının önkoşulu olmasını reddederek riskli bir adım attı. Bu davranış Türkiye'nin müttefiki ve doğalgaz tedarikçisi Azerbaycan'ı öfkelendirdi. Ne gariptir ki Başbakan Erdoğan daha sonra da Ermenistan, Azerbaycan'dan kısmen de olsa çekilmezse hükümetinin anlaşmayı ileriye götürmeyeceğini söyledi. Bu, Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan için zorlu bir adım olacak ve önemli ölçüde uluslararası destek getirecek. Tüm bunlar ABD Dışişleri Bakanı H. Clinton'un hassas çabalarını sürdürmesi anlamına geliyor bana göre...